ગુજરાતમાં કોઈ સોલાર ઇન્સ્ટોલર (installer) સાથે કરાર કરતાં પહેલાં ચાર વાત ખાસ ચકાસો: તે PM સૂર્ય ઘર નેશનલ પોર્ટલ (national portal) પર રજિસ્ટર છે કે નહીં, પેનલ DCR અને ALMM લિસ્ટવાળી છે કે નહીં, 5 વર્ષનું મફત મેન્ટેનન્સ (maintenance) કરારમાં લખેલું છે કે નહીં, અને DISCOM નું નેટ મીટર (net meter) નું કામ કોણ કરશે. આમાંથી કોઈ વાતમાં જવાબ ગોળ-ગોળ મળે તો બીજો વિકલ્પ જુઓ. નીચે દરેક વાત સરળ રીતે કેવી રીતે ચકાસવી તે સમજાવ્યું છે, એન્જિનિયર હોવાની જરૂર નથી.
પહેલું પગલું: નેશનલ પોર્ટલ પર રજિસ્ટ્રેશન
જો તમારે PM સૂર્ય ઘર સબસિડી (subsidy) લેવી હોય, તો ઇન્સ્ટોલર (યોજનામાં તેને "વેન્ડર" (vendor) કહે છે) pmsuryaghar.gov.in પોર્ટલ પર રજિસ્ટર હોવો જોઈએ. પોર્ટલ પર અરજી કરતી વખતે તમે ત્યાંથી જ વેન્ડર પસંદ કરો છો. રજિસ્ટર્ડ વેન્ડર પોતે કયા રાજ્ય અને જિલ્લામાં કામ કરે છે તે જણાવે છે, અને પોર્ટલ પર કામની ગુણવત્તા, સર્વિસ અને કરેલા કામના આધારે વેન્ડર રેટિંગ (vendor rating) પણ દેખાય છે.
એટલે કોઈપણ ઇન્સ્ટોલરને પહેલો સવાલ આ પૂછો: "પોર્ટલ પર તમે કયા નામે રજિસ્ટર છો, અને મારા જિલ્લા માટે તમારું રજિસ્ટ્રેશન ચાલુ છે?" પછી જાતે પોર્ટલ પર ચકાસો. સાચો ઇન્સ્ટોલર તમે ચકાસો તેનો વાંધો નહીં લે. જો કોટેશન (quotation) પરનું કંપનીનું નામ અને પોર્ટલ પરનું નામ જુદું હોય, તો કારણ પૂછો.
સબસિડી ન લેવી હોય તો પોર્ટલ રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત નથી. છતાં તે સારી ચાળણી છે, કારણ કે રજિસ્ટર્ડ વેન્ડરે યોજનાના સર્વિસ નિયમો સ્વીકાર્યા હોય છે અને ખરાબ કામ માટે તેમનું રજિસ્ટ્રેશન રદ થઈ શકે છે.
સબસિડી અને તેના પગલાં કેવી રીતે કામ કરે છે તે અમારા PM સૂર્ય ઘર સબસિડી પેજ પર વાંચી શકો છો.
કઈ પેનલ અને કયું ઇન્વર્ટર મળશે, તે ચોક્કસ પૂછો
કોટેશનમાં ફક્ત "540 W પેનલ" કે "બ્રાન્ડેડ ઇન્વર્ટર" લખ્યું હોય તો તે પૂરતું નથી. બંનેનું મેક અને મોડલ (make and model) લેખિતમાં માંગો. પછી આ મુદ્દા ચકાસો:
- DCR પેનલ. સબસિડી માટે પેનલ ભારતમાં બનેલી અને ભારતમાં બનેલા સેલ (cell) થી બનેલી હોવી જોઈએ. તેને ડોમેસ્ટિક કન્ટેન્ટ રિક્વાયરમેન્ટ (Domestic Content Requirement, DCR) કહે છે. DCR પેનલ વગર સબસિડી મળતી નથી.
- ALMM લિસ્ટ. પેનલનું મોડલ MNRE ની એપ્રૂવ્ડ લિસ્ટ ઓફ મોડલ્સ એન્ડ મેન્યુફેક્ચરર્સ (ALMM) માં હોવું જોઈએ. ઇન્સ્ટોલરને કહો કે લિસ્ટમાં આ મોડલ ક્યાં છે તે બતાવે.
- RFID ટેગ. યોજનાના ટેકનિકલ નિયમો મુજબ દરેક પેનલમાં કાચની અંદર ઉત્પાદકની વિગતો સાથેનો RFID ટેગ હોવો જોઈએ. ડિલિવરી વખતે તે જોવા માંગી શકો.
- પેનલ આઉટપુટ વોરંટી (warranty). MNRE ના ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન મુજબ પેનલ પહેલાં 10 વર્ષ રેટેડ આઉટપુટના 90% થી વધુ અને પછીના 15 વર્ષ 80% થી વધુ આપવી જોઈએ. આ દર્શાવતું ઉત્પાદકનું વોરંટી કાર્ડ માંગો.
- ઇન્વર્ટર (inverter) ના ધોરણો. ઇન્વર્ટર યોજનાના ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન મુજબ હોવું જોઈએ, જેમાં સોલાર ઇન્વર્ટર માટેનો સરકારી ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર (Quality Control Order) અને BIS કે IEC ધોરણો આવે છે. તેનું સર્ટિફિકેટ અને વોરંટી કાર્ડ માંગો.
આમાં કંઈ અઘરું નથી, પણ ભૂલી જવાય તેવું છે. કોટેશન પરના મોડલ નંબર અને છત પર ખરેખર આવેલા સામાનને થોડી મિનિટમાં સરખાવી લો, તો પછી સબસિડી અટકવાની તકલીફથી બચી શકાય.
5 વર્ષના મેન્ટેનન્સનું વચન લેખિતમાં લો
MNRE ની PM સૂર્ય ઘર ઓપરેશનલ ગાઇડલાઇન્સ કહે છે કે રજિસ્ટર્ડ વેન્ડરે કમિશનિંગ (commissioning) થી 5 વર્ષ સુધી રિપેર અને મેન્ટેનન્સ મફત આપવાનું છે. તેને કોમ્પ્રિહેન્સિવ મેન્ટેનન્સ કોન્ટ્રાક્ટ (CMC) સમયગાળો કહે છે. આ સમયમાં ખરાબ કે ઓછું કામ કરતા ભાગ મફત રિપેર કે બદલવાના છે, અને DISCOM કમિશન કરે તે તારીખથી આખી સિસ્ટમ પર 5 વર્ષની વોરંટી હોવી જોઈએ.
એ જ ગાઇડલાઇન્સમાં ગ્રાહક અને વેન્ડર વચ્ચેનો મોડલ કરાર (model agreement) પણ છે. તેમાં સાઇટ સર્વે, ડિઝાઇન, સપ્લાય, ઇન્સ્ટોલેશન, નેટ મીટરનું કામ, ટેસ્ટિંગ અને 5 વર્ષનું મેન્ટેનન્સ આવરી લેવાયું છે. તમારા ઇન્સ્ટોલરને પૂછો કે તેમનો કરાર આ મોડલ મુજબ છે કે નહીં, અને મેન્ટેનન્સનો ભાગ ધ્યાનથી વાંચો. કંઈ બંધ થાય તો ફોન કોને કરવો? કેટલા સમયમાં આવશે? પેનલ સફાઈ તેમાં આવે છે કે તે તમારે કરવાની?
જવાબ ફોન પર નહીં, કાગળ પર લો.
DISCOM અને નેટ મીટરનું કામ કોણ કરશે, તે ચકાસો
ગુજરાતમાં નેટ મીટર તમારી વીજ કંપની આપે છે: તમે ક્યાં રહો છો તે મુજબ UGVCL, MGVCL, DGVCL, PGVCL કે ટોરેન્ટ પાવર (Torrent Power). મોડલ કરાર મુજબ નેટ મીટર સપ્લાય, ટેસ્ટિંગ, મંજૂરી અને ગ્રીડ કનેક્શન વેન્ડરની જવાબદારી છે, અને DISCOM ટેસ્ટિંગ અને કમિશનિંગ કરે ત્યારે વેન્ડર હાજર રહેવો જોઈએ.
ઇન્સ્ટોલરને પૂછો કે કયા પગલાં તે સંભાળશે અને કયા તમારે કરવાના છે, જેમ કે પોર્ટલ પર દસ્તાવેજ અપલોડ કરવા. એ પણ પૂછો કે તાજેતરમાં તમારી DISCOM સાથે તેમણે કેટલાં ઇન્સ્ટોલેશન પૂરાં કર્યાં છે. જે તમારી DISCOM સાથે નિયમિત કામ કરે છે તે સ્થાનિક ઓફિસ અને કાગળકામથી પરિચિત હોય છે.
કોટેશનમાં ફક્ત કુલ રકમ નહીં, શું-શું આવે છે તે જુઓ
અમે અહીં ભાવની વાત કરતા નથી, તે તમારી અને ઇન્સ્ટોલરની વચ્ચેની વાત છે. પણ કોટેશન કેટલું પૂરું છે તેના પરથી તેને પારખી શકાય. સારા કોટેશનમાં આ બધું લખેલું હોય:
- પેનલનું મેક, મોડલ, વોટેજ અને પેનલની સંખ્યા
- ઇન્વર્ટરનું મેક, મોડલ અને ક્ષમતા
- માઉન્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર (structure) નું મટીરિયલ અને ઊંચાઈ
- કેબલ, અર્થિંગ (earthing), લાઇટનિંગ એરેસ્ટર (lightning arrester) અને પ્રોટેક્શન બોક્સ
- નેટ મીટર અને DISCOM નું કામ
- 5 વર્ષના મેન્ટેનન્સ અને વોરંટીની શરતો
- "વધારાનું કામ" કોને ગણાશે અને તેનો ચાર્જ કેવી રીતે લાગશે
મોડલ કરાર મુજબ તમારા મકાનને કારણે જરૂરી વધારાના કામ માટે વેન્ડર અલગ ચાર્જ લઈ શકે છે, પણ તેનો અંદાજ પહેલાંથી આપવો જોઈએ. કોટેશનમાં વસ્તુઓ છૂટી ગઈ હોય તો પછી આશ્ચર્ય થઈ શકે. બે કોટેશન સરખાવો ત્યારે એક જ વસ્તુઓ સામસામે મૂકીને સરખાવો.
આ જોખમી સંકેતો પર ધ્યાન રાખો
મોટાભાગના ઇન્સ્ટોલર પ્રામાણિક હોય છે, પણ આ કિસ્સામાં થોભીને વિચારવું સારું:
- પૈસા આપ્યા પછી જ પેનલ કે ઇન્વર્ટરનું મોડલ જણાવવાની વાત કરે.
- પોર્ટલ પરનું રજિસ્ટ્રેશન નામ કોટેશન કે બિલ સાથે મેળ ન ખાય.
- સબસિડીની રકમ કે તારીખની "ગેરંટી" આપે. સબસિડી DISCOM ના ઇન્સ્પેક્શન અને મંજૂરી પછી જ છૂટે છે, એટલે તારીખની ગેરંટી કોઈ આપી ન શકે.
- સાઇટ વિઝિટ વગર ફોન પર જ કોટેશન આપી દે. મોડલ કરારમાં છતની મજબૂતી અને છાંયા વગરની જગ્યા ચકાસતો સાઇટ સર્વે અપેક્ષિત છે.
- કરારમાં મેન્ટેનન્સની કોઈ લેખિત શરત ન હોય.
- એ જ દિવસે નક્કી કરવા દબાણ કરે.
હાથવગું રાખવા જેવું ચેકલિસ્ટ
| શું ચકાસવું | શું માંગવું |
|---|---|
| પોર્ટલ રજિસ્ટ્રેશન | રજિસ્ટર્ડ નામ, તમારા જિલ્લા માટે ચાલુ |
| પેનલ | મેક અને મોડલ, DCR, ALMM લિસ્ટ, RFID ટેગ |
| ઇન્વર્ટર | મેક અને મોડલ, વોરંટી કાર્ડ |
| મેન્ટેનન્સ | 5 વર્ષ મફત CMC કરારમાં લખેલું |
| વોરંટી | DISCOM કમિશનિંગથી 5 વર્ષની સિસ્ટમ વોરંટી |
| નેટ મીટર | અરજી કોણ કરશે, DISCOM સાથે ફોલો-અપ કોણ કરશે |
| સાઇટ વિઝિટ | છતની મજબૂતી અને છાંયો રૂબરૂ ચકાસ્યા |
| વધારાનું કામ | સહી પહેલાં લખેલું અને અંદાજિત |
ઘર પર સોલાર લગાવવાના હો તો સામાન્ય પ્રોજેક્ટમાં શું થાય છે તે અમારા રહેણાંક રૂફટોપ સોલાર પેજ પર જુઓ.
હવે શું કરવું
બે-ત્રણ ઇન્સ્ટોલર પસંદ કરો, દરેકને ઉપરના ટેબલના સવાલ પૂછો અને તેમના લેખિત જવાબ સરખાવો. કોઈ પૈસા આપતાં પહેલાં પોર્ટલ પર તેમનું રજિસ્ટ્રેશન જાતે ચકાસો. તમે ઇચ્છો તો અમે તમારી નજીકના એક ચકાસેલા ઇન્સ્ટોલર સાથે તમને જોડી શકીએ, અને તેમને પણ આ જ સવાલ પૂછી શકો.
આ માર્ગદર્શિકા સામાન્ય માહિતી છે, સલાહ નથી. યોજનાના નિયમો અને રકમ બદલાય છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા સત્તાવાર પોર્ટલ કે તમારી DISCOM પાસે ખાતરી કરો.