ગુજરાતની હાઉસિંગ સોસાયટી પોતાના ધાબા પર સોલાર લગાવીને કોમન મીટર (common meter) ચલાવી શકે છે: લિફ્ટ, પાણીની મોટર, કોરિડોર અને કેમ્પસની લાઇટ, અને EV ચાર્જિંગ. PM સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ સોસાયટી કે રેસિડેન્ટ્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન (RWA)ને આ માટે ₹18,000 પ્રતિ kW કેન્દ્રીય સબસિડી મળે છે. મુશ્કેલી મોટે ભાગે ટેક્નોલોજીમાં નથી હોતી. મુશ્કેલી કમિટી અને સભ્યોને સહમત કરવામાં અને પગલાં સાચા ક્રમમાં લેવામાં હોય છે.
આ લેખમાં એ જ ક્રમ સમજાવ્યો છે, કમિટીની પહેલી ચર્ચાથી લઈને નેટ મીટર લાગે એ દિવસ સુધી.
શરૂઆત કોમન મીટરથી કેમ કરવી
મોટા ભાગની સોસાયટીનું કોમન લાઇટ બિલ દર મહિને સારું એવું આવે છે, અને તે મેન્ટેનન્સ દ્વારા દરેક સભ્ય ભરે છે. લિફ્ટ, બોરવેલ અને ઓવરહેડ ટાંકીની મોટર અને કેમ્પસ લાઇટ રોજ ચાલે છે, એટલે કોમન કનેક્શન પરનો સોલાર પ્લાન્ટ પૂરેપૂરો વપરાય છે.
ધાબું સામાન્ય રીતે બધાનું હોય છે, એટલે કોઈ એક ફ્લેટવાળાને તેનો ખૂણો આપવો અઘરું પડે. કોમન મીટર પર સોસાયટીનો પ્લાન્ટ આ ઝઘડો ટાળે છે. ફાયદો ફક્ત ઉપરના માળવાળાને નહીં, મેન્ટેનન્સ ઘટવાથી દરેક સભ્યને મળે છે.
જો તમે બંગલા કે રો-હાઉસ સોસાયટીમાં રહો છો જ્યાં દરેક ઘરનું પોતાનું ધાબું છે, તો દરેક ઘર પર અલગ સિસ્ટમ વધુ યોગ્ય હોઈ શકે. હાઉસિંગ સોસાયટી સોલાર પેજ પર સોસાયટી પ્રોજેક્ટ વિશે વધુ માહિતી છે.
સોસાયટી માટેની સબસિડી, સાદી ભાષામાં
PM સૂર્ય ઘર યોજનામાં ગ્રુપ હાઉસિંગ સોસાયટી (GHS) અને RWA માટે અલગ શ્રેણી છે. નેશનલ પોર્ટલ pmsuryaghar.gov.in પર તેની શરતો આ રીતે લખેલી છે:
- કોમન સુવિધા માટે ₹18,000 પ્રતિ kW, EV ચાર્જિંગ સહિત
- કુલ 500 kW સુધી, દરેક ઘર દીઠ 3 kW ગણીને
- આ મર્યાદામાં સોસાયટીના સભ્યોએ પોતે લગાવેલા રૂફટોપ પ્લાન્ટ પણ ગણાય છે
એટલે ઘરની સંખ્યા મહત્વની છે. 40 ફ્લેટવાળી સોસાયટી વધુમાં વધુ 120 kW (40 x 3 kW) પર સબસિડી માંગી શકે, અને તેમાંથી સભ્યોએ પહેલેથી લગાવેલી ક્ષમતા બાદ થાય. ઘણી સોસાયટીના ધાબા પર એટલી જગ્યા જ નથી હોતી, એટલે પહેલાં ધાબું તપાસો. ઘણી વાર સાઇઝ મર્યાદાથી નહીં પણ ધાબાથી નક્કી થાય છે.
સબસિડી ફક્ત કોમન સુવિધા માટે વપરાતા કનેક્શનને મળે છે. એ જ કોમ્પ્લેક્સની દુકાન કે ઓફિસના કનેક્શનને નહીં. અરજી નેશનલ પોર્ટલ pmsuryaghar.gov.in પર થાય છે, અને વેન્ડર (vendor) ત્યાં રજિસ્ટર્ડ હોવો જરૂરી છે. ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ પોર્ટલ પર લખ્યું છે કે યોજના 31 માર્ચ 2027ના રોજ બંધ થાય છે, એટલે કમિટી સમયપત્રક બનાવે તે પહેલાં ત્યાં તાજી તારીખ જોઈ લો. ઘર માટેના નિયમ અલગ છે, તે માટે PM સૂર્ય ઘર સબસિડી પેજ જુઓ.
પગલું 1: કમિટી અને સભ્યોને સાથે લો
સભ્યો સહેલાઈથી સમજે એવા આંકડાથી શરૂ કરો. છેલ્લા 12 મહિનાના કોમન લાઇટ બિલ કાઢો અને દર મહિનાના યુનિટ (units) લખો, ફક્ત રકમ નહીં. તેનાથી ખબર પડે કે સોસાયટી ખરેખર કેટલો સોલાર વાપરી શકે.
પછી મેનેજિંગ કમિટીમાં વાત મૂકો. તમારા બાયલોઝ (bye-laws) પ્રમાણે મોટા ભાગની સોસાયટીમાં કમિટી મીટિંગ કે જનરલ બોડી મીટિંગમાં ઠરાવ (resolution) પસાર કરવો પડશે. ઠરાવમાં સામાન્ય રીતે આ મુદ્દા હોય:
- કોમન ધાબા પર રૂફટોપ સોલાર પ્લાન્ટ લગાવવાની મંજૂરી
- સોસાયટી તરીકે PM સૂર્ય ઘર સબસિડી માટે અરજી કરવાની મંજૂરી
- દસ્તાવેજ પર સહી કરવા અને ઇન્સ્ટોલર તથા DISCOM સાથે વ્યવહાર કરવા કોને સત્તા આપી
- સોસાયટીનો ખર્ચનો ભાગ કેવી રીતે ભરાશે (રિઝર્વ ફંડ, એક વખતનો ફાળો, કે બંને)
મંજૂરી કમિટીની જોઈએ કે જનરલ બોડીની, તે તમારા બાયલોઝમાં જુઓ અથવા સોસાયટીના કાનૂની સલાહકારને પૂછો. સહી કરેલી મિનિટ્સ સાચવી રાખો, કારણ કે ઇન્સ્ટોલર અને DISCOM તે માંગી શકે.
પગલું 2: ધાબાનો સર્વે અને સિસ્ટમની સાઇઝ
કેટલા kW લગાવવા તેની વાત પહેલાં ધાબાની સાચી સાઇટ વિઝિટ (site visit) થવી જોઈએ. ઇન્સ્ટોલરે આ ચકાસવું જોઈએ:
- છાંયડા વગરની જગ્યા. પાણીની ટાંકી, લિફ્ટ મશીન રૂમ, સીડીની કેબિન અને મોબાઇલ ટાવર છાંયો પાડે છે. સરકારી સ્ત્રોતો મુજબ આશરે 1 kW માટે 10 થી 12 ચોરસ મીટર છાંયડા વગરની જગ્યા જોઈએ.
- સ્ટ્રક્ચર અને વોટરપ્રૂફિંગ (waterproofing). જૂના ધાબાને પેનલ લગાવતા પહેલાં રિપેરની જરૂર પડી શકે. પછી પેનલ ઉતારવા કરતાં પહેલાં વોટરપ્રૂફિંગ કરાવવું ઘણું સહેલું છે.
- અવરજવર. સભ્યોને ટાંકી અને લિફ્ટ રૂમ સુધી જવું પડે છે. જરૂર હોય તો રસ્તો અને ઊંચું સ્ટ્રક્ચર (elevated structure) પ્લાન કરો.
- વપરાશ. પ્લાન્ટને કોમન મીટરના દિવસના અને મહિનાના ખરેખર વપરાશ સાથે મેળવો.
ગુજરાતના મોટા ભાગમાં સારી રીતે લગાવેલી સિસ્ટમ સરેરાશ રોજ 1 kW દીઠ આશરે 4 થી 4.5 યુનિટ આપે છે. કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં થોડું વધારે, અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ચોમાસામાં ઓછું. આને અંદાજ ગણો, ગેરંટી નહીં. ઘર માટે કેટલી સાઇઝની સિસ્ટમ લેખમાં યુનિટ પરથી ગણતરી સમજાવી છે.
પગલું 3: એક ઇન્સ્ટોલર પસંદ કરો અને કાગળ ચકાસો
લેખિત પ્રપોઝલ (proposal) માંગો જેમાં પેનલની કંપની અને વોટેજ, ઇન્વર્ટર (inverter)ની કંપની, સ્ટ્રક્ચરનો પ્રકાર અને વોરંટીની શરતો હોય. સબસિડી માટે પેનલ DCR (ભારતીય સેલથી બનેલી) અને સરકારની ALMM યાદીમાં હોવી જોઈએ. નેશનલ પોર્ટલ પર ઇન્સ્ટોલરનું રજિસ્ટ્રેશન જોવા માંગો.
ઘણી કમિટી ઘણા બધા વેન્ડર બોલાવે છે અને પછી સરખામણી કરવામાં ગૂંચવાય છે. થોડા જ નામ પસંદ કરો, સ્થાનિક સોસાયટીમાં તેમનું કામ ચકાસો અને પૂરી થયેલી એક સાઇટ જોવા જાઓ. ત્યાંના સેક્રેટરીને પૂછો કે કાગળની પ્રક્રિયા કેવી રહી અને સર્વિસ માટે ઇન્સ્ટોલર પાછો આવ્યો કે નહીં.
કરાર પહેલાં લેખિતમાં નક્કી કરો કે પોર્ટલ અરજી, DISCOMના કાગળ અને નેટ મીટર કોણ સંભાળશે, અને સબસિડી મોડી આવે તો શું થશે.
પગલું 4: અરજી, ઇન્સ્ટોલેશન અને નેટ મીટર
સામાન્ય ક્રમ આવો હોય છે:
- બિલ પરના કન્ઝ્યુમર નંબર (consumer number) સાથે સોસાયટીનું કોમન કનેક્શન નેશનલ પોર્ટલ પર રજિસ્ટર થાય.
- DISCOM તે ક્ષમતા માટે ટેક્નિકલ ફીઝિબિલિટી (technical feasibility) આપે.
- ઇન્સ્ટોલર સ્ટ્રક્ચર, પેનલ અને ઇન્વર્ટર લગાવે.
- ઇન્સ્ટોલર કામ પૂરું થયાની વિગત મોકલે અને DISCOM બાય-ડાયરેક્શનલ નેટ મીટર (net meter) લગાવે.
- DISCOM ઇન્સ્પેક્શન કરીને સિસ્ટમ કમિશન (commission) કરે.
- કમિશનિંગ પછી સબસિડી સોસાયટીના બેંક ખાતામાં જમા થાય.
તમારી DISCOM વિસ્તાર પ્રમાણે છે: ઉત્તર ગુજરાતમાં UGVCL, મધ્ય ગુજરાતમાં MGVCL, દક્ષિણ ગુજરાતમાં DGVCL, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં PGVCL, અથવા ટોરેન્ટ પાવર (Torrent Power) તેના લાઇસન્સ વિસ્તારમાં. સમય DISCOM અને સીઝન પ્રમાણે બદલાય છે, એટલે સભ્યોને સમય કહેતી વખતે થોડો ગાળો રાખો. ચાલુ થયા પછી બિલ કેવી રીતે બને તે ગુજરાતમાં નેટ મીટરિંગ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
કેટલીક કમિટી પૂછે છે કે સોલારના યુનિટ એકથી વધુ કનેક્શનમાં વહેંચી શકાય કે નહીં, ગ્રુપ નેટ મીટરિંગ (group net metering) કે વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ (virtual net metering) દ્વારા. MNREની PM સૂર્ય ઘર ગાઇડલાઇન્સ મુજબ, સિસ્ટમ છત કે ધાબા પર હોય અને DISCOM મીટરિંગ મંજૂર કરે, તો આવી વ્યવસ્થાને પણ સબસિડી મળી શકે. ગુજરાતમાં GERCએ આ બંનેનો સમાવેશ પોતાના ડ્રાફ્ટ Grid Interactive Distributed Renewable Energy Sources Regulations, 2026માં કર્યો છે, પણ 17 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ GERCની વેબસાઇટ પર તે હજી ડ્રાફ્ટ તરીકે જ હતા. અંતિમ નિયમો જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી કોમન કનેક્શન પર સામાન્ય નેટ મીટરનું જ આયોજન કરો, અને તમારી DISCOMને પૂછો કે તમારી સોસાયટી માટે વહેંચણીવાળું કોઈ મીટરિંગ મળી શકે કે નહીં.
ચાલુ થયા પછી સંભાળ કોણ રાખશે
સોસાયટીના પ્લાન્ટ માટે કમિટીમાં એક જવાબદાર વ્યક્તિ જોઈએ, ભલે તે અઠવાડિયે એક વાર ઇન્વર્ટરની એપ જોતા હોય. આ નક્કી કરો:
- સફાઈ. ગુજરાતમાં ધૂળ ઝડપથી જામે છે, ખાસ કરીને ચોમાસા પહેલાં. કોણ, કેટલી વાર અને કયા પાણીથી સફાઈ કરશે તે નક્કી કરો.
- મોનિટરિંગ. દર મહિને જનરેશન કોમન બિલની બાજુમાં લખો જેથી સભ્યો પરિણામ જોઈ શકે.
- વોરંટીના સંપર્ક. ઇન્સ્ટોલરનો સર્વિસ નંબર અને વોરંટી કાગળ સોસાયટીના રેકોર્ડમાં રાખો.
- વાર્ષિક ચેકિંગ. વાયરિંગ, અર્થિંગ (earthing) અને સ્ટ્રક્ચરના બોલ્ટની વર્ષે એક વાર તપાસ કરાવો, ખાસ કરીને દરિયાકાંઠાના પવનવાળા વિસ્તારોમાં.
દર મહિનાના યુનિટ સોસાયટીના WhatsApp ગ્રુપમાં કે નોટિસ બોર્ડ પર મૂકો. "ચાલે છે કે નહીં?" એવો સવાલ કોઈ પૂછે તે પહેલાં જ જવાબ મળી જાય.
હવે શું કરવું
સોસાયટીના છેલ્લા 12 કોમન લાઇટ બિલ કાઢો અને દર મહિનાના યુનિટ એક શીટમાં લખો. ધાબા પર કેટલી ખાલી જગ્યા છે તેના અંદાજ સાથે આ શીટ આવતી કમિટી મીટિંગમાં લઈ જાઓ. આ એક પાનાથી પહેલી ચર્ચા ઘણી નક્કર બને છે. જો તમે ઇચ્છો, તો સાઇટ સર્વે માટે અમે તમારી સોસાયટીને નજીકના એક ચેક કરેલા ઇન્સ્ટોલર સાથે જોડી આપી શકીએ.
આ માર્ગદર્શિકા સામાન્ય માહિતી છે, સલાહ નથી. યોજનાના નિયમો અને રકમ બદલાય છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા સત્તાવાર પોર્ટલ કે તમારી DISCOM પાસે ખાતરી કરો.