ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારમાં, સારી જગ્યાએ લાગેલી રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ આખા વર્ષની સરેરાશમાં રોજ પ્રતિ kW આશરે 4 થી 4.5 યુનિટ (kWh) બનાવે છે. ફેબ્રુઆરીથી મે સુધી ઉત્પાદન સૌથી વધુ, આશરે 5 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ, રહે છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં તે ઘટીને આશરે 2.5 થી 3 થાય છે, અને ઓક્ટોબરથી જાન્યુઆરીમાં ફરી આશરે 4.5 સુધી પહોંચે છે. ચોમાસામાં ઘટાડો થાય છે ખરો, પણ તે ટૂંકો હોય છે અને બાકીનું વર્ષ તેની ભરપાઈ કરી દે છે.
આ આંકડા ક્યાંથી આવ્યા
આ પોસ્ટના આંકડા PVGISના અંદાજ છે. PVGIS યુરોપિયન કમિશનના જોઇન્ટ રિસર્ચ સેન્ટર (Joint Research Centre)નું મફત સોલાર કેલ્ક્યુલેટર છે, જે 2005 થી 2023ના સેટેલાઇટ આધારિત હવામાન ડેટા પર ચાલે છે. અમે 1 kWની સિસ્ટમ માટે ગણતરી કરી: દક્ષિણ દિશામાં, 20 ડિગ્રીના ઢાળે, 14% સિસ્ટમ લોસ (system losses) સાથે. આ સામાન્ય રૂફટોપ ગોઠવણ છે.
આને માર્ગદર્શન ગણો, ગેરંટી નહીં. તમારું ખરું ઉત્પાદન છાંયો, ધૂળ, છતની દિશા, ઢાળ, અને પેનલ તથા ઇન્વર્ટર (inverter)ની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે. કોઈ દિવસ સરેરાશથી સારો જશે, કોઈ દિવસ ઓછો. સરખામણી માટે, PIBની PM સૂર્ય ઘર વિશેની સત્તાવાર માહિતી કહે છે કે 3 kWની સિસ્ટમ મહિને સરેરાશ 300થી વધુ યુનિટ બનાવી શકે છે. આ આંકડો નીચેના અંદાજો સાથે બરાબર બેસે છે.
ગુજરાતમાં મહિના પ્રમાણે ઉત્પાદન
1 kW પેનલ દીઠ રોજનું અંદાજિત ઉત્પાદન (યુનિટ પ્રતિ દિવસ):
| મહિનો | અમદાવાદ | રાજકોટ | સુરત | ભુજ (કચ્છ) |
|---|---|---|---|---|
| જાન્યુઆરી | 4.9 | 5.0 | 4.9 | 5.1 |
| ફેબ્રુઆરી | 5.2 | 5.2 | 5.2 | 5.3 |
| માર્ચ | 5.2 | 5.2 | 5.2 | 5.3 |
| એપ્રિલ | 5.2 | 5.2 | 5.1 | 5.3 |
| મે | 4.9 | 4.9 | 4.8 | 5.1 |
| જૂન | 3.9 | 3.8 | 3.7 | 4.3 |
| જુલાઈ | 2.6 | 2.6 | 2.6 | 3.2 |
| ઓગસ્ટ | 2.6 | 2.7 | 2.9 | 3.2 |
| સપ્ટેમ્બર | 3.5 | 3.5 | 3.5 | 4.0 |
| ઓક્ટોબર | 4.7 | 4.6 | 4.5 | 4.8 |
| નવેમ્બર | 4.6 | 4.6 | 4.5 | 4.7 |
| ડિસેમ્બર | 4.6 | 4.7 | 4.6 | 4.8 |
| વાર્ષિક સરેરાશ | 4.3 | 4.3 | 4.3 | 4.6 |
અમારા જિલ્લા પેજ સાદા અંદાજથી ગણે છે, એટલે ત્યાંના આંકડા આનાથી 0.1 થી 0.2 યુનિટ જુદા હોઈ શકે. બંનેને આશરે આંકડા તરીકે જ જુઓ.
આખા રાજ્યમાં પેટર્ન એકસરખી છે. કચ્છમાં આખું વર્ષ થોડું વધારે ઉત્પાદન મળે છે, અને ચોમાસામાં તો સ્પષ્ટ રીતે વધારે. દક્ષિણ ગુજરાત (સુરત, વલસાડ)માં ચોમાસાના મહિના સૌથી વધુ વાદળછાયા રહે છે. વડોદરા અને વલસાડનું વાર્ષિક સરેરાશ આશરે 4.2 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ આવ્યું, અને ઉત્તર ગુજરાતના પાલનપુરનું આશરે 4.3.
ઉનાળો (માર્ચ થી મે): સૌથી સારો સમય
સ્વચ્છ આકાશ અને લાંબા દિવસોને કારણે ફેબ્રુઆરીથી એપ્રિલ સૌથી મજબૂત મહિના છે, આશરે 5.2 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ. 3 kWની સિસ્ટમ સામાન્ય દિવસે આશરે 15 થી 16 યુનિટ બનાવે.
તમને લાગે કે સૌથી ગરમ મહિનો મે સૌથી સારો હશે, પણ તે થોડો ઓછો છે. પેનલ બહુ ગરમ થાય ત્યારે સરખા તડકામાં પણ ઓછી વીજળી બનાવે છે, અને ઉનાળાના અંતે હવામાં ઝાકળ અને ધૂળ પણ વધે છે. PVGIS પોતાના અંદાજમાં પેનલના તાપમાનની અસર ગણે છે. પેનલ પર જામતી ધૂળ એ અલગ નુકસાન છે, અને સૂકા ગુજરાતી ઉનાળામાં તે ઝડપથી વધે છે. આ મહિનાઓમાં નિયમિત સફાઈ સૌથી વધુ જરૂરી છે; કેટલી વાર અને કેવી રીતે, તે અમારી સોલાર પેનલ સફાઈ અને જાળવણી પોસ્ટમાં છે.
ઉનાળામાં જ AC અને કૂલર સૌથી વધુ ચાલે છે. એટલે જે મહિનામાં ઉત્પાદન સૌથી વધુ, તે જ મહિનામાં વપરાશ પણ સૌથી વધુ, અને બંને સરસ રીતે મેળ ખાય છે.
ચોમાસું (જૂન થી સપ્ટેમ્બર): ઘટાડાનો સમય
ચોમાસામાં ઉત્પાદન સૌથી વધુ ઘટે છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં મોટાભાગના ગુજરાતમાં આશરે 2.5 થી 3 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ મળે છે, એટલે કે માર્ચ કરતાં લગભગ અડધું. જૂન અને સપ્ટેમ્બર વચ્ચે રહે છે, કારણ કે વરસાદ ધીરે ધીરે આવે છે અને જાય છે.
બે વાત જાણવા જેવી છે:
- વાદળછાયા દિવસે પણ પેનલ કામ કરે છે. પેનલ ફક્ત સીધા તડકાથી નહીં, દિવસના અજવાળાથી ચાલે છે, એટલે વાદળવાળા દિવસે પણ થોડું ઉત્પાદન થાય છે. ઘેરો, ભારે વરસાદી દિવસ બહુ ઓછું આપે; છૂટાછવાયા વાદળવાળો દિવસ લગભગ સામાન્ય જેટલું આપી શકે.
- વરસાદ પેનલ ધોઈ નાખે છે. ધૂળવાળા ઉનાળા પછી પહેલા સારા વરસાદમાં પેનલ મફતમાં સાફ થઈ જાય છે. આ મહિનાઓમાં સફાઈ થોડી ઓછી કરી શકાય.
ઇન્સ્ટોલર સિસ્ટમનું કદ સૌથી સારા મહિના પરથી નહીં પણ વાર્ષિક સરેરાશ પરથી નક્કી કરે છે, તેનું એક કારણ આ ચોમાસાનો ઘટાડો છે. જો તમે જુલાઈ પ્રમાણે કદ નક્કી કરો, તો બાકીના આઠ-નવ મહિના જરૂર કરતાં ઘણું વધારે ઉત્પાદન થશે.
શિયાળો (ઓક્ટોબર થી ફેબ્રુઆરી): સ્થિર અને મજબૂત
ચોમાસું વિદાય લે પછી ઉત્પાદન ઝડપથી પાછું આવે છે. ઓક્ટોબરથી જાન્યુઆરીમાં આશરે 4.5 થી 4.9 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ મળે છે, અને ફેબ્રુઆરીમાં ફરી ટોચ પર. દિવસો ટૂંકા હોય, પણ ગુજરાતનું આકાશ સામાન્ય રીતે સ્વચ્છ અને સૂકું રહે છે, અને ઠંડી પેનલ વધુ કાર્યક્ષમ રીતે કામ કરે છે.
શિયાળામાં ઘણા ઘરોનો વીજ વપરાશ સૌથી ઓછો હોય છે, ખાસ કરીને AC ન ચાલતું હોય તો. એટલે શિયાળામાં ગ્રિડ (grid)માં વધારાની વીજળી મોકલાવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે.
તમારા બિલ માટે આનો અર્થ
નેટ મીટરિંગ (net metering)થી ઋતુઓ એકબીજાને સરભર કરે છે. શિયાળા અને વસંતમાં દિવસ દરમિયાન તમે વાપરો તેના કરતાં વધુ વીજળી ઘણીવાર ગ્રિડમાં જાય છે. ચોમાસામાં તમે ગ્રિડમાંથી વધુ લેશો. નેટ મીટર (net meter) બંને દિશાનો હિસાબ રાખે છે, અને બિલમાં તફાવત દેખાય છે. આ કેવી રીતે ચાલે છે તે અમારી ગુજરાતમાં નેટ મીટરિંગ પોસ્ટમાં સમજાવ્યું છે.
તમારું વાર્ષિક ઉત્પાદન અંદાજવાની સરળ રીત:
- તમારા વિસ્તારનું વાર્ષિક સરેરાશ લો, આશરે 4.2 થી 4.6 યુનિટ પ્રતિ kW રોજ.
- તેને તમારી સિસ્ટમના kW સાથે ગુણો.
- પછી 365 સાથે ગુણો.
ઉદાહરણ તરીકે, અમદાવાદમાં 3 kWની સિસ્ટમ, આશરે 4.3 યુનિટ પ્રતિ kW રોજના હિસાબે, વર્ષે આશરે 4,700 યુનિટ બનાવે, એટલે મહિને સરેરાશ લગભગ 390 યુનિટ. તેને છેલ્લા 12 વીજળી બિલના યુનિટ (રૂપિયા નહીં) સાથે સરખાવો. આ વિશે વધુ વિગત અમારી ઘર માટે કેટલી મોટી સોલાર સિસ્ટમ જોઈએ પોસ્ટમાં છે.
ઋતુ કરતાં વધુ મહત્વની બાબતો
ઋતુ તમારા હાથમાં નથી, પણ આ બાબતો છે:
- છાંયો. પાણીની ટાંકી, પેરાપેટ કે પડોશીના મકાનનો નાનો પડછાયો પણ ઉત્પાદન સ્પષ્ટ રીતે ઘટાડી શકે. ઉપરના ટેબલ કરતાં છાંયા વગરની જગ્યા વધુ મહત્વની છે.
- દિશા અને ઢાળ. ગુજરાતમાં દક્ષિણ તરફ, મધ્યમ ઢાળે લાગેલી પેનલ સૌથી સારું આપે છે. પૂર્વ કે પશ્ચિમ તરફ પણ ચાલે, થોડા નુકસાન સાથે.
- સ્વચ્છ પેનલ. ગુજરાતના સૂકા મહિનાઓમાં ધૂળ એ સૌથી મોટું નિયંત્રિત કરી શકાય તેવું નુકસાન છે.
- ચેક કરેલો ઇન્સ્ટોલર. સારું વાયરિંગ, યોગ્ય કદનું ઇન્વર્ટર અને મજબૂત માઉન્ટિંગ, બધું તમને મળતા યુનિટમાં દેખાય છે.
હવે શું કરવું
છેલ્લા 12 વીજળી બિલ કાઢો અને દર મહિને વપરાયેલા યુનિટ લખો. તેને ઉપરના ટેબલમાં તમારા વિસ્તારના મહિનાવાર આંકડા સાથે મૂકો, તો તરત દેખાશે કે આખા વર્ષમાં સોલાર તમારા વપરાશ સાથે કેવી રીતે મેળ ખાશે. તમે ઇચ્છો તો અમે તમને તમારી નજીકના એક ચેક કરેલા ઇન્સ્ટોલર સાથે જોડી શકીએ, જે છત પર છાંયો તપાસીને તમારી જગ્યા માટેનો અંદાજ આપી શકે. કયા જિલ્લા આવરી લેવાય છે તે અમારા ગુજરાત ઇન્સ્ટોલેશન પેજ પર જોઈ શકો.
આ માર્ગદર્શિકા સામાન્ય માહિતી છે, સલાહ નથી. યોજનાના નિયમો અને રકમ બદલાય છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા સત્તાવાર પોર્ટલ કે તમારી DISCOM પાસે ખાતરી કરો.