ઘરની સોલાર સિસ્ટમનું કદ નક્કી કરવાનો સૌથી ઝડપી રસ્તો છે વીજ બિલના યુનિટથી શરૂઆત કરવી, કોઈએ સૂચવેલા ગોળ આંકડાથી નહીં. તમારા સરેરાશ માસિક યુનિટને આશરે 120 થી 135 વડે ભાગો (ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારમાં 1 kW પેનલ મહિનામાં આટલા યુનિટ બનાવે છે), એટલે kW નો સારો પ્રાથમિક અંદાજ મળી જશે. પછી જુઓ કે છત પર એટલી જગ્યા છે કે નહીં.
પગલું 1: આખા વર્ષના બિલ ભેગા કરો
ગુજરાતમાં વર્ષ દરમિયાન વીજ વપરાશ ઘણો બદલાય છે. AC અને કૂલર ચાલતા હોય એવા ઉનાળાના મહિનામાં વપરાશ શિયાળા કરતાં બમણો પણ થઈ શકે. ફક્ત શિયાળાના એક બિલથી ગણશો તો સિસ્ટમ નાની પડશે. ફક્ત મે મહિનાના બિલથી ગણશો તો જરૂર કરતાં મોટી થઈ શકે.
એટલે છેલ્લા 12 મહિનાના બિલ ભેગા કરો. બિલ સાચવ્યા ન હોય તો ગ્રાહક નંબરથી તમારી ડિસ્કોમ (DISCOM), એટલે કે UGVCL, MGVCL, DGVCL, PGVCL કે ટોરેન્ટ પાવર (Torrent Power)ની વેબસાઇટ કે એપ પર જૂના બિલ જુઓ, અથવા સ્થાનિક ઓફિસમાં પૂછો. દરેક બિલમાં "વપરાયેલા યુનિટ" જુઓ.
બિલ પર છપાયેલો બિલિંગ સમયગાળો પણ જુઓ. કેટલાક બિલ એક મહિનાના હોય છે અને કેટલાક બે મહિનાના, એટલે દરેક આંકડો કેટલા મહિનાનો છે તે ખાતરી કરો.
પગલું 2: સરેરાશ માસિક યુનિટ શોધો
આખા વર્ષના યુનિટ સરવાળો કરો અને 12 વડે ભાગો. એ તમારો સરેરાશ માસિક વપરાશ છે.
દાખલા તરીકે, વર્ષના બિલનો સરવાળો 3,600 યુનિટ હોય તો સરેરાશ મહિને 300 યુનિટ થાય.
આગળ મોટો ફેરફાર આવવાનો હોય તો અત્યારે જ ઉમેરો. ઇલેક્ટ્રિક કાર લેવાના છો, નવું AC નાખવાના છો, કે પરિવારના સભ્યો રહેવા આવવાના છે? તેનો વાજબી અંદાજ ઉમેરો. નવા ઘરમાં રહેવા ગયા હો અને જૂના બિલ ન હોય, તો છેલ્લા થોડા મહિના અને ઉનાળાનો સાવચેત અંદાજ ચાલશે.
પગલું 3: 1 kW કેટલું બનાવે છે તેનાથી ભાગો
ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારમાં રૂફટોપ સિસ્ટમ આખા વર્ષની સરેરાશે રોજ પ્રતિ kW આશરે 4 થી 4.5 યુનિટ બનાવે છે. કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં થોડું વધુ, દક્ષિણ ગુજરાતમાં થોડું ઓછું, અને ચોમાસામાં દરેક વિસ્તારમાં ઘટે છે. કેન્દ્રના નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE)ના રૂફટોપ સોલાર FAQ મુજબ સ્વચ્છ તડકાવાળા દિવસે 1 kW 4 થી 5.5 યુનિટ બનાવી શકે છે.
મહિનાના હિસાબે એ પ્રતિ kW આશરે 120 થી 135 યુનિટ થાય. એટલે:
સિસ્ટમનું કદ (kW) = સરેરાશ માસિક યુનિટ ÷ 120 થી 135
સામાન્ય વપરાશ પ્રમાણે આવું દેખાય:
| સરેરાશ માસિક યુનિટ | આશરે જોઈતું કદ | વ્યવહારુ પસંદગી |
|---|---|---|
| 100 | 0.75 થી 0.85 kW | 1 kW |
| 150 | 1.1 થી 1.25 kW | 1 થી 1.5 kW |
| 200 | 1.5 થી 1.7 kW | 2 kW |
| 300 | 2.2 થી 2.5 kW | 2.5 થી 3 kW |
| 400 | 3 થી 3.3 kW | 3 થી 3.5 kW |
| 500 | 3.7 થી 4.2 kW | 4 kW |
| 600 | 4.4 થી 5 kW | 5 kW |
આ અંદાજ છે, ચોક્કસ આંકડા નથી. ખરું ઉત્પાદન છાંયડા, પેનલની દિશા, પેનલ કેટલી સાફ રહે છે અને સાધનો પર આધાર રાખે છે. ગુજરાતની ધૂળમાં પેનલ સાફ રાખવાથી ખરેખર ફરક પડે છે, જે અમે સફાઈ અને જાળવણીના માર્ગદર્શનમાં સમજાવ્યું છે.
PM સૂર્ય ઘરના માર્ગદર્શન સાથે સરખામણી
રાષ્ટ્રીય PM સૂર્ય ઘર યોજના (PM Surya Ghar) એક સાદું માર્ગદર્શન આપે છે, જે આ રીત સાથે મેળ ખાય છે. નેશનલ પોર્ટલ pmsuryaghar.gov.in પર આપેલા કોષ્ટક મુજબ:
| સરેરાશ માસિક યુનિટ | યોગ્ય રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતા |
|---|---|
| 0 થી 150 | 1 થી 2 kW |
| 150 થી 300 | 2 થી 3 kW |
| 300 થી વધુ | 3 kW થી વધુ |
ઉપરની ગણતરી આ ખાનાંની અંદર વધુ ચોક્કસ આંકડો આપે છે.
પગલું 4: છત પરની જગ્યા તપાસો
કદ નક્કી થાય પછી જુઓ કે તે સમાય છે કે નહીં. MNRE ના એ જ FAQ મુજબ પ્રતિ kW આશરે 10 થી 12 ચોરસ મીટર છાંયડા વગરની જગ્યા જોઈએ. ચોરસ ફૂટમાં એ પ્રતિ kW આશરે 110 થી 130 થાય.
| સિસ્ટમનું કદ | છાંયડા વગરની છતની જગ્યા (આશરે) |
|---|---|
| 1 kW | 10 થી 12 ચો.મી. |
| 2 kW | 20 થી 24 ચો.મી. |
| 3 kW | 30 થી 36 ચો.મી. |
| 5 kW | 50 થી 60 ચો.મી. |
"છાંયડા વગરની" શબ્દ મહત્વનો છે. પાણીની ટાંકી, દાદરની ઓરડી, પેરાપેટની દીવાલ, પડોશની ઇમારત અને ઝાડ દિવસના કોઈક સમયે છાંયો પાડી શકે, અને પેનલના થોડા ભાગ પર છાંયો હોય તો પણ ઉત્પાદન ઘણું ઘટે છે. સારો ઇન્સ્ટોલર (installer) સાઇટ વિઝિટમાં આ તપાસે છે. છત જરૂરી કદ કરતાં નાની હોય તો થોડી નાની સિસ્ટમ પણ ફાયદાકારક છે. તે આખા બિલને બદલે બિલનો અમુક ભાગ ઘટાડશે.
સબસિડી જોઈને કદ કેમ નક્કી ન કરવું
PM સૂર્ય ઘર: મુફ્ત બિજલી યોજના હેઠળ ઘરોને પહેલા 2 kW માટે પ્રતિ kW ₹30,000 અને ત્રીજા kW માટે ₹18,000 મળે છે, વધુમાં વધુ ₹78,000. 3 kW થી મોટી સિસ્ટમને પણ ₹78,000 જ મળે, વધુ નહીં. પૂરી વિગત અમારા PM સૂર્ય ઘર સબસિડી પેજ પર વાંચો.
આના કારણે લોકો બે ભૂલ કરે છે:
- સબસિડી ત્યાં પૂરી થાય છે એટલે જ 3 kW લેવી, ભલે મહિને 150 યુનિટ વાપરતા હોય. વપરાશ કરતાં ઘણા વધુ યુનિટ બને છે.
- મહિને 500 યુનિટ વાપરતા હોય છતાં 3 kW પર અટકી જવું, કારણ કે વધારાની ક્ષમતા પર વધારાની સબસિડી નથી. પછી પણ મોટું બિલ ભરવું પડે છે.
સિસ્ટમનું કદ તમારા વપરાશ પ્રમાણે રાખો. સબસિડી એક સમજદાર નિર્ણય પરનો બોનસ છે, નિર્ણયનું કારણ નહીં.
બનેલા પણ ન વપરાયેલા યુનિટનું શું થાય છે તે ગુજરાતના નિયમનકારે નક્કી કરેલા નેટ મીટરિંગ (net metering) નિયમો પર આધાર રાખે છે, એટલે જરૂર કરતાં મોટી સિસ્ટમ લેતા પહેલાં તે સમજવું જરૂરી છે. ગુજરાતમાં નેટ મીટરિંગ વિશેની અમારી પોસ્ટ તે સમજાવે છે.
અંતિમ આંકડો બદલી શકે એવી બાબતો
પેનલનું કદ ટુકડામાં આવે છે. સિસ્ટમ આખી પેનલોથી બને છે, એટલે અંતિમ કદ ઘણીવાર તમારા ગોળ આંકડા કરતાં થોડું વધુ હોય છે. દાખલા તરીકે, 550 W ની છ પેનલ 3.3 kW બને. એ સામાન્ય છે.
ભવિષ્યનું આયોજન. EV, નવું AC કે વધતો પરિવાર ઘણા યુનિટ ઉમેરી શકે. પછીથી પેનલ ઉમેરવા કરતાં અત્યારે જ તે પ્રમાણે કદ રાખવું ઘણીવાર સહેલું પડે છે.
દિવસ અને રાતનો વપરાશ. મોટાભાગનો વપરાશ રાત્રે હોય તો પણ નેટ મીટરિંગથી પેનલ મદદ કરે છે, પણ નિર્ણય પહેલાં તમારી ડિસ્કોમ યુનિટનો હિસાબ કેવી રીતે કરે છે તે સમજી લેવું સારું.
વીજકાપમાં બેકઅપ. સાદી ઓન-ગ્રિડ સિસ્ટમ ગ્રીડ બંધ થાય ત્યારે બંધ થઈ જાય છે. વીજકાપ વખતે વીજળી જોઈતી હોય, તો બેટરીવાળી હાઇબ્રિડ સિસ્ટમનું કદ બિલ ઉપરાંત જરૂરી ભાર પ્રમાણે પણ નક્કી થાય છે; જુઓ ઓન-ગ્રિડ, હાઇબ્રિડ અને ઓફ-ગ્રિડ સોલાર.
તમારું સ્થાન. કચ્છ કે રાજકોટનું ઘર વલસાડ કે ડાંગના ઘર કરતાં પ્રતિ kW થોડું વધુ બનાવશે, એટલે એક સરખા બિલ માટે થોડું અલગ કદ જોઈએ.
એક ઉદાહરણ
રાજકોટના એક પરિવારના છેલ્લા વર્ષના બિલનો સરવાળો 3,600 યુનિટ છે, એટલે સરેરાશ મહિને 300 યુનિટ. ઉનાળાના બિલ આશરે 450 યુનિટ અને શિયાળાના આશરે 180 યુનિટના છે.
- 300 ÷ 135 = 2.2 kW, અને 300 ÷ 120 = 2.5 kW.
- આવતા વર્ષે એક AC વધારવાનું આયોજન છે, એટલે તેઓ ઉપરના છેડા તરફ જાય છે.
- 3 kW સિસ્ટમ માટે આશરે 30 થી 36 ચો.મી. છાંયડા વગરની છત જોઈએ, અને તેમની અગાસીમાં પૂરતી જગ્યા છે.
- 3 kW ને મહત્તમ ₹78,000 સબસિડી પણ મળે છે, એટલે તેમના કિસ્સામાં જરૂર અને સબસિડી સરસ રીતે મેળ ખાય છે.
તેઓ ફ્લેટમાં રહેતા હોત અને ફક્ત 20 ચો.મી. છત વાપરી શકાતી હોત, તો 2 kW સિસ્ટમ પણ બિલનો મોટો ભાગ ઘટાડત.
હવે શું કરવું
આજે રાત્રે જ તમારી ડિસ્કોમની વેબસાઇટ કે એપ ખોલો, છેલ્લા 12 મહિનાના યુનિટ નોંધો અને સરેરાશ કાઢો. આ એક આંકડાથી તમે કોઈપણ ઇન્સ્ટોલર સાથે વધુ કામની વાત કરી શકશો, અને કોઈ ખોટું કદ પકડાવવાનો પ્રયાસ કરે તો તરત ખબર પડી જશે. ગુજરાતના જિલ્લાઓમાં સોલાર ઇન્સ્ટોલેશન પણ જોઈ શકો છો. તમે ઇચ્છો તો અમે તમને તમારી નજીકના એક ચેક કરેલા ઇન્સ્ટોલર સાથે જોડી શકીએ.
આ માર્ગદર્શિકા સામાન્ય માહિતી છે, સલાહ નથી. યોજનાના નિયમો અને રકમ બદલાય છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા સત્તાવાર પોર્ટલ કે તમારી DISCOM પાસે ખાતરી કરો.