લોધિકા GIDC (મેટોડા) અને ખીરસરામાં રૂફટોપ સોલારRooftop solar in Lodhika GIDC (Metoda) and Khirasara

રાજકોટના કોષ્ટકમાં સૌથી મોટો GIDC એસ્ટેટ

MSME-DI રાજકોટે જિલ્લા પ્રોફાઇલ બનાવી ત્યારે તેના GIDC કોષ્ટક (2012 મુજબ) માં લોધિકા GIDC ના 424.126 હેક્ટર અને 1,534 પ્લોટ બતાવ્યા હતા, જેમાંથી 1,494 ફાળવાઈ ગયા હતા. ત્યારે મોરબી પણ રાજકોટ જિલ્લામાં હતું, છતાં જિલ્લાની કુલ GIDC જમીનનો અડધાથી વધુ ભાગ આ એક જ એસ્ટેટમાં હતો. એ જ પ્રોફાઇલની મોટા યુનિટની યાદીમાં મેટોડા ખાતે CNC ઓટોમેશન, બેરિંગ, કાસ્ટિંગ અને ઔદ્યોગિક ઓક્સિજન બનાવતા યુનિટ દેખાય છે.

આ વિસ્તારમાં પ્લોટની સાઇઝ ઘણી જુદી છે. કોઈ પાસે થોડાક સો ચોરસ મીટર અને એક બે (bay) છે, તો કોઈ અંદર ક્રેન ગેન્ટ્રીવાળા લાંબા પ્રી-એન્જિનિયર્ડ હોલ ચલાવે છે. બંને માટે સોલારનું આયોજન ઘણું અલગ પડે છે, એટલે નીચેના વિભાગો તેમને અલગ જુએ છે.

મેટોડાની મશીન શોપ ખરેખર કેટલી વીજળી લે છે

અહીંનું સામાન્ય મશીનિંગ યુનિટ એટલે CNC લેથ અને વર્ટિકલ મશીનિંગ સેન્ટરની હાર, એક કોમ્પ્રેસર, થોડાં ગ્રાઇન્ડર, કૂલન્ટ પંપ અને લાઇટ. પહેલી શિફ્ટ શરૂ થાય ત્યારે આ લોડ વધે છે અને સાંજ સુધી લગભગ સરખો રહે છે, જે સોલારના દિવસના આકારની નજીક છે. રાત સુધી બીજી શિફ્ટ ચલાવતા યુનિટ પણ પોતાનું મોટાભાગનું સોલાર દિવસે જ વાપરી નાખશે.

બે પ્રકારના પાડોશી જુદું વર્તે છે. ઇન્ડક્શન મેલ્ટિંગ (induction melting) વાળા કાસ્ટિંગ યુનિટ કોઈ પણ છત આપી શકે તેના કરતાં ઘણી વધુ વીજળી ખેંચે છે, એટલે સોલાર તેમના બિલનો નાનો ભાગ જ ઘટાડે. હવામાંથી ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન છૂટા પાડતા ગેસ પ્લાન્ટ ચોવીસ કલાક મોટા કોમ્પ્રેસર ચલાવે છે. બંનેમાં છતનું સોલાર પૂરું વપરાશે, પણ માંગનો નાનો હિસ્સો જ આવરશે, અને વધુ જોઈએ તો ઇન્સ્ટોલર કેપ્ટિવ કે ઓપન એક્સેસના વિકલ્પ સમજાવી શકે.

• CNC ટર્નિંગ અને મિલિંગ: એકધારો દિવસનો લોડ, પોતાનો વપરાશ વધારે
• બેરિંગ ગ્રાઇન્ડિંગ અને ફિનિશિંગ લાઇન: લાંબી શિફ્ટ, સારો મેળ
• ઇન્ડક્શન મેલ્ટિંગ: ભારે અને ઉછાળાવાળો, છત થોડું જ આવરે
• એર સેપરેશન અને કોમ્પ્રેસ્ડ એર પ્લાન્ટ: ચોવીસ કલાક સરખો લોડ

ફ્લેટેડ શેડ: એક છત, ઘણા યુનિટ

GIDC એ પોતાના બહુમાળી શેડ (multi-storeyed shed) માટેનાં પહેલાં સ્થળોમાં લોધિકાને ગણાવ્યું છે, જ્યાં દરેક ઇમારતમાં 100 અને 50 ચોરસ મીટરના નાના યુનિટ છે. તમારું વર્કશોપ ઉપરના માળે હોય તો ઉપરની છત સહિયારી છે, અને તમે ફક્ત પોતાના મીટર માટે તેના પર પેનલ લગાવી ન શકો.

ગ્રુપ કે વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ (group or virtual net metering), જેનાથી ઘણા માલિકો એક રૂફટોપ પ્લાન્ટ વહેંચી શકે, ગુજરાતમાં હજી લાગુ નથી; GERC ના 2026ના ડ્રાફ્ટ નિયમોમાં તેની દરખાસ્ત છે. ત્યાં સુધી સહિયારી ઇમારતમાં સોલાર સામાન્ય રીતે એક જ મીટર સાથે જોડાય છે, મોટે ભાગે કોમન લાઇટ, લિફ્ટ અને પાણીના પંપવાળા મીટર સાથે. માલિકો પહેલાં એ કરી શકે, અને નિયમ બદલાય ત્યારે અલગ હિસ્સાનો વિચાર કરી શકે. આવી ઇમારતના કોમન-સર્વિસ મીટર પર લોડ ઓછો હોય છે, એટલે એ મીટર જેટલી નાની સિસ્ટમ સલામત પહેલું પગલું છે.

ખીરસરા: પહેલા દિવસથી પેનલ માટે છત બનાવો

2012માં ખીરસરાને 495.85 હેક્ટરના સૂચિત એસ્ટેટ તરીકે ગણાવ્યું હતું, અને જુલાઈ 2025 સુધીમાં GIDC લોધિકા, છત્તર અને ધોરાજી સાથે અહીંના પ્લોટની પણ હરાજી કરતું હતું. તાજેતરના રાઉન્ડમાં પ્લોટ મેળવનાર મોટે ભાગે હજી શેડનું આયોજન કરી રહ્યા હશે.

સોલારનું આયોજન કરવાનો આ સૌથી સસ્તો સમય છે. સ્ટ્રક્ચરલ ડિઝાઇનરને કહો કે પર્લિન (purlin) પર પેનલનો ડેડ લોડ અને પવનનો લોડ ગણે, મુખ્ય છતને બને ત્યાં સુધી સ્કાયલાઇટ અને ટર્બો વેન્ટથી મુક્ત રાખે, અને મેઇન પેનલ પાસે ઇન્વર્ટર માટે જગ્યા અને મીટર રૂમ સુધી કેબલનો રસ્તો રાખે. લાંબી રિજ સાથે પૂર્વ-પશ્ચિમ ઢળતી છત સોલાર માટે બરાબર છે; ઉત્તર-દક્ષિણ રિજ હોય તો એક બાજુનું ઉત્પાદન થોડું ઓછું આવે. મીટર રૂમ અને મુખ્ય LT પેનલ ક્યાં રહેશે તે પણ વહેલું નક્કી કરો, કારણ કે છતના દૂરના છેડેથી લાંબો કેબલ રસ્તામાં વીજળી ગુમાવે છે.

મેટોડા અને લોધિકા માટે PGVCL ઓફિસ

આ વિસ્તાર PGVCL ના રાજકોટ રૂરલ સર્કલમાં આવે છે. તેના રાજકોટ રૂરલ ડિવિઝન નીચે ઓફિસ યાદીમાં મેટોડા અને લોધિકાનાં અલગ સબ-ડિવિઝન (sub-division) છે, સાથે કુવાડવા, શાપર-વેરાવળ, પારડી, પડધરી અને રોણકી પણ. તમારા કનેક્શનને કઈ ઓફિસ સંભાળે છે તે બિલ પર લખ્યું હોય છે, અને એ જ ઓફિસ મીટર બદલે છે અને ચાલુ થયા પછી ઇન્સ્પેક્શન કરે છે.

GERC ના નિયમો મુજબ 10 kW સુધીની સિસ્ટમને ટેક્નિકલ ફિઝિબિલિટી સ્ટડીની જરૂર નથી, જે સૌથી નાના વર્કશોપ માટે અનુકૂળ છે. અહીંના મોટા LTMD અને HT યુનિટને સોલારનો સેટ-ઓફ (set-off) ફક્ત સવારે 7 થી સાંજે 6 વચ્ચે મળે છે, એટલે રાતની શિફ્ટ પૂરેપૂરી બિલ થાય છે.